Monografia ChŚPWiK
- No tags were found...
You also want an ePaper? Increase the reach of your titles
YUMPU automatically turns print PDFs into web optimized ePapers that Google loves.
Mapa pokazująca przebieg rurociągu<br />
z Maczek (woj. kieleckie, dawny zabór rosyjski)<br />
do polskiej części Górnego Śląska.<br />
Wodociągi i kanalizacja<br />
56<br />
dochodów wypracowanych przez Związek (w roku budżetowym 1934/35 było to<br />
114 477 zł), a Świętochłowice 1/3 tej kwoty (72 477 zł). Miarodajna była ilość wody<br />
pobranej ze zbiornika. Związek zatrudniał rurmistrza Karola Kurdę. W 1930 r. zbudowano<br />
wodociąg z Kolonii Dworcowej (obecna ul. Hajduki) do nowo budowanej<br />
Kolonii Szalińskiego (obecnie Zacisze) w Świętochłowicach. Inwestycja ta kosztowała<br />
16 556,18 zł. W roku 1937/38 z wodociągu Rozalia poprzez Powiatowe Zakłady<br />
Wodociągowe w Katowicach pobrano 53 4756 m³ wody, a z Państwowych Zakładów<br />
Wodociągowych, czyli z ujęcia w Maczkach 268 276 m³ wody (w roku 1938/39<br />
było to odpowiednio 607 223 m³ i 234 756 m³). Gmina Wielkie Hajduki zużyła 519 977<br />
m³, a Świętochłowice 219 192 m³ wody (rok później odpowiednio 481 023 m³ i 239<br />
516 m³). Straty wody wynosiły 63 863 m³. Zarząd Związku sprawowały na przemian<br />
obie gminy.<br />
Tuż przed wojną, w maju 1939 r., długość sieci wodociągowej doszła do 89,5 km<br />
(w 1913 r. w Królewskiej Hucie 43 km), liczba podłączonych do niej domów do 3045<br />
(w 1913 r. 1347), a średnie zużycie wody na 1 mieszkańca do 60 litrów dziennie<br />
(w 1913 r. 30 l).<br />
W latach 30. XX w. zaopatrzeniem w wodę do picia i dla celów gospodarczych zaj-<br />
mowały się w Chorzowie (czyli Królewskiej Hucie, Nowych Hajdukach i Chorzowie<br />
Starym) Miejskie Zakłady Elektryczne i Wodociągowe. Była to jednostka wyodrębniona<br />
z administracji miejskiej, działająca na zasadach komercyjnych. Nawet<br />
w czasie kryzysu w latach 1933/1934 miejskie zakłady elektryczne i wodociągowe<br />
przyniosły 224 tys. zł czystego zysku. Jej dyrektor podlegał radzie miejskiej i burmistrzowi.<br />
W latach 1938–1940 wybudowano nowy gmach Miejskich Zakładów<br />
Elektrycznych i Wodociągowych przy obecnej ul. Katowickiej 115. Do niego przeniesiono<br />
zarząd komunalnej sieci elektrycznej i wodociągowej.<br />
W 1937 r. miasto Chorzów kupowało wodę w państwowych Zakładach Wodociągowych<br />
i w kopalni Florentyna (później Łagiewniki). Rozbudowywano sieć wodociągową,<br />
głównie we wschodnich i południowych nowych dzielnicach i osiedlach. W celu zwiększenia<br />
ciśnienia w wyżej położonej dzielnicy na Górze Redena (Wyzwolenia) założono<br />
tam hydrofor. Remontowano też stare kanały, budowane jeszcze po roku 1900.<br />
W 1938 r. istniały następujące odcinki rurociągów w Chorzowie:<br />
― o przekroju 550 mm z Maczek przez Katowice i Dąb do Chorzowa, służący do<br />
doprowadzania wody z Zagłębia,<br />
― o przekroju 400 mm z Lipin do Chorzowa,<br />
― o przekroju 350 mm z Bytomia do Chorzowa, dawniej główny wodociąg z szybu<br />
Adolf,<br />
― o przekroju 200 mm z Chorzowa do Hajduk (wieża wodna),<br />
― o przekroju 150 mm z Chorzowa do Chorzowa Starego,<br />
― o przekroju 80 mm z Bytomia do zakładów azotowych.<br />
Według stanu z roku 1945 funkcjonowało w Chorzowie 86 km ulicznej sieci rurociągowej<br />
i 30 km podłączeń domowych w liczbie 2720.<br />
W Świętochłowicach wodę dostarczono m.in. wodociągiem z szybu Staszica, podobnie<br />
zaopatrywane były Lipiny i Chropaczów.<br />
II. Kanalizacja<br />
1. Sytuacja przed przystąpieniem do budowy kanałów<br />
W 1868 r. miasto Królewska Huta w ogóle nie posiadało kanalizacji. Otwarte rowy<br />
odprowadzały ścieki do dwóch naturalnych odbiorników (kolektorów) np. Czarnego<br />
Rowu czy zapadlisk pozostałych po eksploatacji węgla. Czarny Rów przyjmował<br />
ścieki z Łagiewnik oraz północnej i zachodniej części miasta, a także z części Lipin.<br />
Gdy zrezygnowano z odprowadzania wód kopalnianych Główną Kluczową Sztolnią<br />
Dziedziczną szczególnego znaczenia nabrał Kanał, zwany Suezem. Do tego kanału<br />
wypływającego ze stawu hutniczego, trafiały ścieki z południowej części miasta,<br />
Nowych Hajduk i ― po 1875 r. Kiedy nie kierowano jej już do Głównej Kluczowej<br />
Sztolni Dziedzicznej ― zakwaszona woda z szybu Krug kopalni Król.<br />
W XIX wieku każda posesja posiadała swoje własne szambo, murowane lub betonowe,<br />
w którym gromadzono fekalia. Opróżnianie poszczególnych zbiorników<br />
nieczystości odbywało się aż do I wojny światowej za pomocą specjalnych<br />
beczek, do których pneumatycznie zasysano zawartość szamba. Wywozem<br />
zajmowali się wyspecjalizowani przedsiębiorcy lub też sam właściciel posesji<br />
użyźniał zawartością swoje pola lub ogród. Dotyczyło to w szczególności Chorzowa<br />
(Starego), gdzie prawie każdy właściciel domu miał swój kawałek ziemi<br />
uprawnej. Jednak w pozostałych osadach okręgu przemysłowym tych pól nie<br />
było zbyt wiele i latem często nad miastem unosił się fetor z przepełnionych<br />
zbiorników.<br />
W latach 90. XIX wieku pewien prywatny przedsiębiorca wynajmował odpłatnie<br />
specjalny szczelny wóz na fekalia opalany gazem. Miasto założyło w 1899 r. własny<br />
zakład wywozu nieczystości i nakazało odtąd każdemu właścicielowi nieruchomości<br />
na terenie Królewskiej Huty używanie miejskiego lub prywatnego wozu<br />
asenizacyjnego, aby opróżnianie szamb i wywożenie ich zawartości odbywało się<br />
przy jak najmniejszej uciążliwości dla lokatorów i sąsiadów. Wielokrotnie jednak<br />
nieopróżnianie na czas szamb w mieście powodowało liczne skargi do magistratu<br />
i wielu właścicieli posesji policja musiała zmuszać mandatami do dbania o higienę.<br />
Odprowadzanie ścieków gospodarczych i wody deszczowej z poszczególnych<br />
posesji też pozostawiało wiele do życzenia. Do 1902 r. jedynym środkiem do tego<br />
służącym były otwarte lub przykryte rynsztoki wzdłuż poszczególnych ulic. Niejednokrotnie<br />
woda kilometrami płynęła rynsztokiem, zanim trafiła wreszcie do rzeki<br />
lub podziemnego kanału.<br />
Dopiero na początku XX wieku, w nowo brukowanych i budowanych ulicach, wbudowywano<br />
równocześnie kanały dla odprowadzania ścieków i wody deszczowej.<br />
Uchodziły one do najbliżej położonego cieku wodnego, zgodnie z ukształtowaniem<br />
terenu. Kanalizacja północnej części miasta (ob. Chorzów II) odprowadzała<br />
ścieki do Czarnego Rowu (Schwarzer Graben), zaś w części południowej (Centrum)<br />
do Kanału Sueskiego (Suez-Kanal). Początkowo obydwa te cieki odprowadzały<br />
wszystkie wody z terenu miasta. Były swoistymi naturalnymi kolektorami. Ówczesne<br />
podziemne urządzenia kanalizacyjne były częściowo murowanymi kanałami,<br />
zaś częściowo betonowymi lub kamionkowymi rurami. Czarny Rów i Kanał Sueski<br />
miały brzegi częściowo umacniane drewnem, przeważnie jednak nie stosowano tu<br />
jeszcze żadnych umocnień.<br />
Czarny Rów zaczynał się wówczas w północnej części miasta (dawne Łagiewniki<br />
Południowe) na wzgórzu położonym na wschód od ulicy prowadzącej do<br />
w Chorzowie i Świętochłowicach<br />
57<br />
Rysunek pokrywy na właz do kanałów<br />
dla miasta Królewska Huta.