Views
5 months ago

atailke

Atatürk İlkeleri ve

Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Ders Notları Öğr. Gör. Ali YAYLA her zaman ve kesin olarak kapatılmasını esas alan bir değişikliğin yapılması, c. Sovyetler Birliği’nin Besarabya’yı ve Bulgaristan’ın Dobruca’yı topraklarına katmaları halinde Türkiye’nin tarafsız kalması. Görüldüğü gibi, Sovyetler Birliği, bu önerileriyle Boğazlar statüsünün kendi lehine değiştirilmesini, Balkanlar’da yapacağı değişiklik ve yayılma hareketlerini Türkiye’nin kabul etmesini istemekteydi. Bunlar ise, Türkiye’nin güvenliğini yakından ilgilendiren hususlardı. Ayrıca Sovyetler, dostu olan Almanya’ya karşı savaşmakta olan İngiltere ve Fransa ile Türkiye’nin yakın ilişki kurmasını da olumsuz karşılıyordu. Dışişleri Bakanı Şükrü Saraçoğlu, Sovyetlerin bu önerilerini derhal reddetti. Türk-Sovyet görüşmeleri, Sovyetlerin Türk dış politikası hakkındaki görüşleri ve aşırı isteklerinde ısrar etmeleri üzerine, bir anlaşmaya varılamadan 16 Ekim 1939’da sona erdi. Türkiye, Sovyetler Birliği ile ilişkilerinin bu şekilde dönüşmesi ve olumsuz yönde gelişmeler göstermesi üzerine, İngiltere ve Fransa ile daha önce başlamış olan görüşmeleri sonuçlandırdı. 19 Ekim 1939’da, Ankara’da, Türkiye, İngiltere ve Fransa arasında “Üç Taraflı Yardım Antlaşması” (Ankara Paktı) imzalandı. Buna göre: a. Türkiye’ye bir Avrupa devleti saldırırsa, İngiltere ve Fransa Türkiye’ye her türlü yardımı yapacaktı. b. İngiltere ve Fransa bir Avrupa devletinin saldırısına uğrarsa ve savaş Akdeniz’e intikal ederse, Türkiye bu iki devlete yardım edecekti. Savaş Avrupa’da cereyan ederse Türkiye, İngiltere ve Fransa yararına tarafsızlık politikası izleyecekti. c. İngiltere ve Fransa, Yunanistan ve Romanya’ya verdikleri garantilerin yerine getirilmesi için savaşa giderlerse Türkiye de bunlara katılacak ve yardım edecekti. Ancak, bu antlaşmaya ek olan 2 numaralı protokole göre, Türkiye bu taahhütleri yüzünden Sovyetler Birliği ile silâhlı bir anlaşmazlığa sürüklenmeye mecbur bırakılmayacaktı. Sayfa 136 / 174

Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Ders Notları Öğr. Gör. Ali YAYLA Böylece Türkiye, bu ittifak antlaşması ile iki Batılı devletin yardım ve desteğini sağlamış, Sovyetler Birliği ile bir savaşa sürüklenmek istemediğini göstermiş olmakla beraber, ondan tamamen ayrılmış ve Batılı devletlere yaklaşmış oldu. Bununla beraber Türkiye, savaşın Balkanlara ve Akdeniz’e yayılması karşısında, Ankara Antlaşması’nın, yukarıda belirtilen 2 numaralı protokolüne dayanarak savaşa katılmamış ve tarafsızlığını sürdürmüştür. 1941 yılı başlarına gelindiğinde, Almanya’nın Balkanlar’da giriştiği hareketler Türkiye ve İngiltere’yi olduğu kadar, Sovyet Rusya’yı da endişeye düşürdü. Bu sıralarda bozulmaya başlayan Sovyet-Alman ilişkileri, Sovyetleri Türkiye’ye doğru yeniden yaklaştırmaya başladı. Bu sıralarda ise, Türkiye üzerindeki Alman baskısı gittikçe yoğunlaşıyordu. Almanya, Balkan ülkelerini ele geçirdikten sonra, Türkiye’yi de kendi yanma çekmek istiyordu. Bu amaçla da Türkiye’ye Trakya ve Ege adalarından toprak öneriyordu. Bunlara rağmen Türkiye, hemen sınırlarına kadar gelmiş bulunan Almanya’ya boyun eğmedi. Almanya, Türkiye üzerinde yaptığı baskılardan bir sonuç alamayınca, politikasını değiştirerek, Türkiye’ye bir dostluk antlaşması yapılmasını önerdi. Amacı biran önce Rusya’ya karşı harekete geçmek ve bu arada güneyini güvenlik altına almaktı. Türkiye, sınırlarına kadar gelmiş olan tehlikeyi ortadan kaldıracak olan bu öneriyi kabul etti. Bunun üzerine Türkiye ile Almanya arasında, Ankara’da, 18 Haziran 1941’de, bir saldırmazlık antlaşması imzalandı. Türkiye, bu antlaşmayı imzalarken, İngiltere ile olan ittifakının getirdiği yükümlülüklerin sürdüğünü Almanya’ya kabul ettirmiştir. Böylece iki blokla da uyumlu ilişkiler kurmuş ve tarafsızlığını sürdürmüştür. Bu ise Türkiye’ye savaşa girmeden zaman kazanma olanağını vermiştir. Türkiye’nin tarafsızlığı, Kafkasya ve Süveyş kanalı yönlerindeki istila yollarını kapatma durumunu yaratmakla beraber, Boğazların kapanması ve Sovyet Rusya’ya bu yoldan müttefiklerinden yardımın da gitmemesi demekti. Bu nedenle Türk-Alman antlaşması İngiltere ve Amerika Birleşik Devletleri tarafından tepkiyle karşı- Sayfa 137 / 174