Views
9 months ago

atailke

Atatürk İlkeleri ve

Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Ders Notları Öğr. Gör. Ali YAYLA mayişler yapılması -ki bunların tertipli olmadığı da çok şüphelidirsöz ve fikir hürriyetini tanıyan bir toplumda caiz görülemez. Keza, hoşlanılmayan kimselere karşı yapılan cebrî hareketleri haklı göstermek için , komünistler gibi hürriyeti inkâr edenlere hürriyet tanınamayacağı düşüncesi de demokrasi ölçülerinde tanımlamazdı. Bu dönemden sonra kurulan solcu olmayan hükümetler, kendilerine yöneltilmiş tenkitlerin önüne geçmek için sürekli olarak halkı sol propagandalara karşı uyanık olmaya davet etmiştir 67 . İşte bu siyasetçiler ve davranışlarıdır ki; Türkiye’nin gelecekteki şekillenmesinin vebâli boyunlarında olacaktır. Varlık Vergisi (11 Kasım 1942) Az önce de ifade ettiğimiz gibi, ülke dışında sürmekle beraber, dünyayı kasıp kavuran savaşın etkisi, büyük ekonomik sıkıntılar halinde bizde de çok ağır hissediliyordu. 19 Aralık 1941’de İstanbul’da ekmek karneye bağlandı. Aynı uygulama bir ay sonra da Ankara’da başladı. Bugün çok kişinin nüfus cüzdanında bulunan damgalar, o günlerin hatırasıdır. Fırınların önünde uzayıp giden ekmek kuyrukları, özellikle İstanbul’da vatandaşın belini büküyordu. Sıkıntıyla beraber yolsuzluk söylentileri de başlamış, dedikodular hükümeti rahatsız edecek hale gelmişti. Bu ve buna benzer konuları yerinde incelemek için İstanbul’a gelen Başbakan Refik Saydam, 8 Temmuz 1942 gecesi bir kalp krizi geçirerek görevi başında öldü. Bir bütçe görüşmesinde: “Türkiye’de A’dan Z’ye kadar herşey bozuktur” diyecek kadar açık görüşlü bir siyaset adamını böylece kaybetmiştik. İnönü, Saydam’ın yerine, Şükrü Saraçoğlu’nu başbakanlığa getirdi. Büyük gürültüler koparan “Varlık Vergisi”, II. Dünya Savaşı’nın buhranlı yıllarında, ekonomiye denge sağlayabilmek için Saraçoğlu Hükümeti’nin “dahîyâne” sandığı bir buluştu. 11 Kasım 1942’de çıkarılan “Varlık Vergisi Kanunu” için hükümet, teklifinde şöyle diyordu: “Bu kanun, ekonomik şartların yarattığı darlığı fırsat bilerek yüksek kazançlar elde ettikleri halde, kazançlarına uygun ölçüde vergi vermeyenleri hedef alıyor. Amaç, söz konusu kişileri, içinde bulun- 67 Karpat, gös. yer. Sayfa 146 / 174

Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Ders Notları Öğr. Gör. Ali YAYLA duğumuz ciddi durumun gerektirdiği fedakârlığa, kazançlarının ölçüsünde katkıda bulundurmaktır.” Varlık Vergisi kanunu TBMM’de hiç tartışılmadan kabul edildi. Kanuna göre; her il ve ilçe merkezinde kimin ne kadar vergi ödeyeceğini belirleyecek servet tespit komisyonları kurulacaktı. Bu komisyonların kararları tereddüde mahal vermeyecek şekilde ve itiraz edilemez olacaktı. Tahakkuk ettirilen vergi ödeme süresi 15 gün olacak, bu süre içinde tahakkuk eden vergiyi ödemeyenlerin malları haczedilerek icra yoluyla satılacaktı. Bütün bunlara rağmen borcunu ödeyemeyen mükellefler borçlarını “bedenen çalıştırarak ödetmek” amacıyla çalışma kamplarına gönderilecekti. İstanbul’da kurulan üç komisyon tahakkuk eden vergi listelerini 18 Aralık 1942’de açıkladı. Tahakkuk eden vergilerin %87’si gayr-ı müslim, %7’si müslim mükelleflere yüklenmişti. Geri kalan %6 değişik kalemlerde olup, bunların da çoğu gayr-ı müslim azınlıklar ve ecnebilerdi. 4 Ocağa kadar vergisini ödemeyen mükelleflere birinci hafta için %1, sonraki haftalar için %2 gecikme zammı uygulanacağı da duyurulmuştu. Aralık 1942 ve Ocak 1943’te İstanbul’da gayr-ı müslimlere ait binlerce taşınmaz mülk el değiştirdi. El değiştiren mülkler arasında İstiklâl Caddesi’ndeki yapıların büyük bir kısmı bulunuyordu. Satılan mülklerin %67 kadarı müslüman Türkler, %30 kadarı resmî kurum ve kuruluşlar tarafından alındı. 21 Ocak 1943’ten itibaren İstanbul’da binlerce gayr-ı müslime ait ev ve işyerleri haczedilerek haraç mezat satıldı. Tamamı gayr-ı müslimlerden oluşan toplam 1229 kişi, 27 Ocak-3 Temmuz 1943 arasında çalışmak üzere Erzurum Aşkale’ye yollandı. Sürgünlerden 900 kişilik bir grup 8 Ağustos 1943’te yük vagonlarıyla Eskişehir Sivrihisar’a nakledildi. Türkiye’nin ekonomik tarihinde, gerçek anlamıyla ilk “servet vergisi” örneği sayılan bu vergi Cyrus Sulzberger imzasıyla 9-13 Eylül 1943 tarihlerinde New York Times Gazetesi’nde Türkiye’deki Varlık Vergisi uygulamasını eleştiren bir yazı dizisinin ardından, toplanan TBMM, II. Dünya Savaşı’nın kritik günlerinde bu durumdan olumsuz etkilenmek istemediğinden, henüz tahsil edilmemiş olan Varlık Vergisi borçlarının silinmesine karar vererek Aralık ayının ilk gün- Sayfa 147 / 174