Views
7 months ago

ULI403U-TÜRK DIŞ POLİTİKASI I-12V4-8-pdf_kitap

104 Türk D›fl

104 Türk D›fl Politikas›-I SIRA S‹ZDE DÜfiÜNEL‹M SORU D‹KKAT SIRA S‹ZDE • 17 Aral›k 1929’da Sovyetlerle imzalanan 17 Aral›k 1925 Dostluk ve Tarafs›zl›k (Sald›rmazl›k) Antlaflmas›’n›n uzat›lmas›na iliflkin protokolle “...öteki Tarafa bildirmeksizin, onun kara ya da denizden do¤rudan komflusu olan devletlerle siyasi anlaflmalar yapmay› amaçlayan görüflmelere girmeme ve bu gibi anlaflmalar› ancak söz konusu Taraf›n mutab›k kalmas›yla” yapma taahhüdü karfl›l›kl› olarak verilmifltir. • 5 Aral›k 1932’de ‹ran’la imzalanan Dostluk Antlaflmas› ile Güvenlik, Tarafs›zl›k ve Ekonomik ‹flbirli¤i Antlaflmas› çerçevesinde sald›rmazl›k ve tarafs›zl›k taahhüdü (Ayd›n, 2004, 399-400). 1930’larda Almanya ve ‹talya’n›n yay›lmac› bir siyaset izlemesi ve Türkiye ile Balkanlar›n da bu tehdit alt›na girmesi üzerine, 1934 y›l›nda Türkiye ile Yunanistan’›n önderli¤inde bir savunma ifl birli¤i anlaflmas› olan Balkan Antant› kurulmufltur. Balkan Antant›’n›n kurulmas› Türk-Yunan iliflkilerinin düzelmesi zemin haz›rlam›fl, bu Antanta Romanya ve Yugoslavya da kat›lm›flt›r. Bulgaristan, di¤er Balkan devletleriyle olan sorunlar› nedeniyle bu pakta kat›lmam›flt›r. Balkanlara yönelik herhangi bir sald›r› karfl›s›nda ortak savunmay› amaçlayan bu pakt, Türkiye’nin bölgedeki önemini iyice art›rm›fl, Türkiye bu anlaflma ile Bat› s›n›rlar›n› güvence alt›na alm›flt›r. Balkan Antant›, II. Dünya Savafl›’n›n ç›kmas› üzerine da¤›lm›flt›r. 1936’da ‹talya’n›n Habeflistan’a (Etiyopya) sald›r›s› ve Habeflistan’› iflgali ile Do- ¤u Akdeniz’de ortaya ç›kan ‹talyan tehlikesi Türkiye’yi bir yandan ‹ngiltere’ye yak›nlaflmaya, öte yandan Orta Do¤u Devletleriyle de birtak›m savunma tedbirleri almaya götürmüfltür. 9 Temmuz 1937’de Türkiye, ‹ran, Irak, Afgaristan aras›nda Sadabad Pakt›’n›n imzalanmas› bununla ilgilidir. Befl y›l için imzalanan bu dörtlü antlaflma ile taraflar, aralar›ndaki dostluk münasebetlerini devam ettirmeyi, Milletler Cemiyeti ve Kellogg Pakt›’na ba¤l› kalmay›, birbirlerinin iç ifllerine kar›flmamay›, ortak s›n›rlar›na sayg› göstermeyi, ortak ç›karlar›n› ilgilendiren meselelerde birbirlerine dan›flmay›, SIRA S‹ZDE birbirlerine karfl› herhangi bir sald›r› hareketine giriflmemeyi ve sald›rma amac›n› güden hiçbir siyasal pakta kat›lmamay› taahhüt ediyorlard›. Böylece Türkiye, Balkan Antant› ve Sadabad Pakt› ile bat›da ve do¤uda bir güvenlik sistemi kurmufl ve kendisi için önemli olan bu iki bölgede bar›fl politikas›n› DÜfiÜNEL‹M kuvvetlendirmifl oluyordu. Ancak ‹talya’n›n, Habeflistan’› iflgali ile birlikte Do¤u Akdeniz’in güvenli¤inin SORU Türkiye aç›s›ndan tehlikeye girmesi bu ülkenin Afrika ve Asya üzerindeki sömürgeci emellerini aç›kça dile getirmesi karfl›s›nda Türkiye etkin deniz gücüne sahip güçlü müttefikler aray›fl›na girmifltir. Bunun sonucunda, 12 D‹KKAT May›s 1939’da ‹ngiltere ve 23 Haziran 1939’da Fransa ile imzalanan bildirgeler ile Akdeniz’de bir savafl ç›karsa yard›mlaflma taahhüdü ve bu maksatla bir antlaflma SIRA S‹ZDE yapma konusunda niyet beyan etmifllerdir. AMAÇLARIMIZ SIRA S‹ZDE II. Dünya Savafl›na SIRA S‹ZDE giderken Türkiye’nin ne gibi uluslararas› yükümlülükleri bulunmaktayd›? 2 AMAÇLARIMIZ DÜfiÜNEL‹M K ‹ T A P SORU TELEV‹ZYON D‹KKAT II. Dünya Savafl› DÜfiÜNEL‹M K ‹ Töncesindeki A P Türk d›fl politikas›n›n iki tane Amerikan belgesi üzerinden aç›klamas›n› merak edenler flu kayna¤a bakabilirler: Hasan Köni, “II. Dünya Savafl› Öncesinde Türk D›fl SORU Politikas›”, Ankara Üniversitesi Türk ‹nk›lap Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, Say›: TELEV‹ZYON 1, Ankara: 1988. http://dergiler.ankara.edu.tr/dergiler/45/791/10145.pdf D‹KKAT SIRA ‹NTERNET S‹ZDE ‹NTERNET SIRA S‹ZDE AMAÇLARIMIZ AMAÇLARIMIZ K ‹ T A P K ‹ T A P

4. Ünite - II. Dünya Savafl› Dönemi Türk D›fl Politikas›: 1939-1945 105 II. DÜNYA SAVAfiI AMAÇ 2 Savafl›n nas›l geliflti¤ini ve saafl›n taraflar›n›n savafl süresince nas›l bir taktik izledi¤ini betimleyecek. 1939-1941 Dönemi: Alman-Sovyet Sald›rmazl›k Antlaflmas› ve Almanya’n›n Üstünlü¤ü Dönemi Almanya ile SSCB 23 A¤ustos 1939’da imzalad›klar› Sald›rmazl›k Pakt› ile Polonya’y› kendi aralar›nda paylaflm›fl, böylece önündeki SSCB engelini de aflan Almanya, 1 Eylül 1939’da Polonya’ya sald›rm›flt›r. ‹ngiltere ve Fransa da 3 Eylül’de Almanya’ya savafl ilan etmifltir. Almanya’n›n Polonya’ya sald›r›s›n›n hemen ertesinde 17 Eylül’de Sovyetler Polonya’ya do¤udan sald›rm›fllar ve iki güçlü ordunun sald›r›s›na karfl› koyamayan Polonya, 28 Eylül’de Almanya ile Sovyetler aras›ndaki Sald›rmazl›k Antlaflmas›’n›n gizli maddesinde belirtildi¤i flekilde fiilen paylafl›lm›fl oldu. Sovyetler Polonya’dan sonra Ekim ay›nda Letonya, Litvanya ve Estonya’y› iflgal etti. Devam›nda ise Finlandiya’y› dört ayl›k bir direniflten sonra iflgal etti. Savafl›n bat› cephesinde ise ilk alt› ayl›k dönemde bir çat›flma yaflanmam›flt›r. Ancak Nisan 1940’ta Almanlar Danimarka’ya ve Norveç’e sald›rd›lar. Danimarka bir günde teslim al›nd›. Norveç ise yard›ma gelen ‹ngiliz güçlerinin püskürtülmesi sonras›nda Haziran’da ele geçirildi. 10 May›s 1940’ta Almanlar Fransa, Belçika ve Hollanda’ya ayn› anda sald›r› düzenlediler. Hollanda 14 May›s’ta teslim oldu. Belçika yard›ma gelen Müttefik güçleri ile bir direnifl sergilediyse de bu çok uzun sürmedi. Belçika ve Müttefik ordular› ‹ngiltere’ye kaçmak zorunda kald›lar. Almanlar bu arada Frans›zlar’›n I. Dünya Savafl›’ndan kalma ve “geçilmez” olarak bilinen ünlü Maginot Hatt›’na sald›r›lar düzenleyerek bu hatt› geçmeyi baflard›lar. K›sa sürede Paris’e kadar ilerleyerek bu kenti de 14 Haziran’da teslim ald›lar ve Fransa’n›n güneyine ilerlemeye bafllad›lar. Almanya ile 22 Haziran’da imzalanan ateflkes antlaflmas› uyar›nca Fransa’n›n kuzeyi ve bat› k›y›lar› iflgal bölgesi ilan edildi ve Frans›z silahl› kuvvetleri etkisiz hâle getirildi. Fransa’n›n güneyindeki Vichy kentinde Nazi yanl›s› “kukla” bir Frans›z Hükûmeti kuruldu. Frans›z Hükûmetinin Paris’ten ayr›ld›¤› 10 Haziran’da ‹talya, ‹ngiltere ve Fransa’ya savafl ilan etti (Ayd›n, 2004: 409-410). Fransa’n›n tesliminden sonra Almanlar›n önünde kalan tek güç ‹ngiltere idi. Hitler, ‹ngiltere’yi iflgali amaçlayan harekât için gerekli koflullar› sa¤lamak üzere Temmuz 1940’da ‹ngiltere üzerine yo¤un bir hava harekât› bafllatt›. Nisan 1941’e kadar süren bu sald›r›larda ‹ngiltere ciddi bir direnifl ortaya koydu ve Alman Hava Kuvvetleri (Luftwaffe) a¤›r kay›plar verdi. Bat› cephesinde ‹ngiltere hariç hemen tüm cephelerde baflar›ya ulaflan Almanya, yönünü yeniden do¤uya çevirdi. 1940-1941 k›fl›n› SSCB’ye sald›r› haz›rl›klar›n› tamamlamakla geçirdi. SSCB ile 1939’da yapt›¤› Sald›rmazl›k Antlaflmas›’n›, ‹ngiltere ve Fransa ile savafl›rken do¤u cephesini garanti alt›na alma düflüncesi ile yapan ve iki y›lda önemli bir alanda baflar›l› olan Hitler için flimdiki düflman SSCB’ydi. SSCB’ye sald›r› haz›rl›klar›nda ilk önce güney hatt›n› yani Balkanlar› kontrol alt›na almay› hedefleyen Almanya, diplomatik giriflimler ve savafla varmayan yo¤un bask›lar sonucunda Macaristan, Romanya ve Bulgaristan’› ele geçirildi. Bu arada Almanlar›n müttefiki ‹talyanlar da Yunanistan’a sald›rd›. Yaflanan askerî çat›flmalar sonunda Mart-Nisan 1941’de Yugoslavya’n›n büyük k›sm› ile Yunanistan da Mihver kuvvetlerin eline geçti.

İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI VE TÜRK DÜNYASI
TUZAK
ANADOLU
info@insamer.com
info@insamer.com
I CİLT
BİRLİKTE TÜRK MİLLETİYİZ
İLİŞKİLERİ