Views
6 months ago

ULI403U-TÜRK DIŞ POLİTİKASI I-12V4-8-pdf_kitap

138 Türk D›fl

138 Türk D›fl Politikas›-I Resim 5.2 Dwight D. Eisenhower: ABD’nin 34. Baflkan› (1953- 1961) Kaynak: http://www.whiteho use.gov/about/presi dents/dwightdeisen hower 10.02.2012 De¤iflen uluslararas› konjonktür, Türkiye’nin NATO’ya üye oldu¤u 1952 y›l› sonras› ABD’nin hem kendi güvenlik stratejisini hem de NATO’nun bu stratejideki rolünü de¤ifltirmesine neden olmufltur. Tüm yo¤unlu¤uyla devam eden So¤uk Savafl, ABD ve Sovyetler Birli¤i’ni h›zla silahland›rmaya devam ederken Sovyetler Birli- ¤i’nin, ABD taraf›ndan baflta nükleer silah alan›nda olmak üzere her taktik-teknolojik geliflmesine hemen cevap vermesi, ABD’yi ve dolay›s›yla NATO’yu strateji de¤ifltirmeye götürmüfltür. NATO’nun ABD Baflkan› Dwight D. Eisenhower öncülü¤ünde 1953 y›l›nda “Kitlesel Karfl›l›k Doktrini”ni ilan etmesi bu bak›mdan Avrupa’n›n güvenli¤i için son derece önemli bir aflamay› ifade etmektedir. Kitlesel Karfl›l›k Doktrini, ABD’nin 1954 y›l›nda NATO’nun da askerî stratejisi olarak belirlenmifltir. ‹lan edilen bu doktrine göre Sovyetler Birli¤i ile giriflilecek herhangi bir çat›flmada, Sovyetler Birli¤i’nin kulland›¤› silah›n türüne bak›lmaks›z›n ABD ve NATO nükleer silahlarla mücadele verecektir. Bu strateji SSCB’nin nükleer silahlar konusunda kapasitesini gelifltirmesi ve ABD’nin de nükleer tehdit alt›na girmesi ile de¤ifltirilecektir. Bu politika, ABD’nin SSCB karfl›s›nda nükleer silah üstünlü¤ünün bariz oldu¤u dönemde belirlenmifltir ve aç›k biçimde SSCB’ye yönelik bir tehdit olarak alg›lanabilir. Buna göre, Sovyetler Birli¤i’nden gelecek her türlü sald›r›ya karfl› nükleer silahlarla karfl›l›k verilecektir. Bu doktrin, So¤uk Savafl’›n gerilimini iyiden iyiye artt›rm›fl ve bu durum ancak 1957 y›l›nda yumuflamaya bafllam›flt›r. 1957 y›l›nda Sovyetler Birli¤i’nin ‘Sputnik’ ad› verilen uyduyu uzaya f›rtlatmas›yla beraber ABD art›k, daha önceleri Sovyetler Birli¤i’nden uzakta olmas› nedeniyle endiflelenmedi¤i bir nükleer sald›r›n›n hedefi olabilece¤ini görmüfl ve ortaya ç›kan yeni “dehflet dengesi” durum dolay›s› ile Kitlesel Karfl›l›k Doktrini’ni yumuflatmaya bafllam›fl ve “Esnek Karfl›l›k Doktrini”ne geçmek için haz›rl›klar yap›lm›flt›r. Fransa baflta olmak üzere NATO’nun Avrupal› ortaklar›n› çok tedirgin eden ve ABD’ye karfl› güvenlerini sarsan bu geliflme, Bat› ittifak›n›n çatlamas›na da yol açm›flt›r. Bu arada yeni politikan›n bir gere¤i olarak ABD ve NATO yeni bir stratejiyi devreye sokmufl ve Sovyetler Birli¤i’ni çevreleyen ülkelere orta menzilli füzeler yerlefltirilerek bu ülkeye karfl› cayd›r›c›l›k gücünün artt›r›lmas› amaçlanm›flt›r. Bu ülkelerden birinin Türkiye olarak belirlenmesi ise Türkiye’nin stratejik öneminin yeniden vurgulanmas› anlam›na gelmifltir. Türkiye, mümkün oldu¤unca ABD ile yak›n iliflkilerler içinde olmak ve Soyvetler Birli¤i’nden gelecek tehditlere karfl› elini güçlendirmek istemesi dolay›s›yla ABD’nin bu stratejisine ‹ngiltere ve ‹talya’yla birlikte hemen destek vermifl ve 25 Ekim 1959’da ‘Jupiter’ ad› verilen füzelerin ‹zmir-Çi¤li’deki ABD üssüne konuflland›r›lmas›n› öngören anlaflmay› imzalam›flt›r. Bu durum do¤al olarak Sovyetler Birli¤i’nin tepki ve bask›s›na neden olsa da sistem 1962 y›l›nda kurulmufltur (Sönmezo¤lu, 2006:50-51). ABD’nin So¤uk Savafl Dönemi d›fl politika stratejilerinde Türkiye son derece önemli bir konumda olmufltur. Keza özellikle Sovyetler Birli¤i’ne karfl› gelifltirilen stratejilerde Türkiye’nin kilit bir rolünün oldu¤u dönemin ikili iliflkilerinde oldukça belirgindir. Nitekim bu durum ABD’nin Orta Do¤u’da en fazla yard›m yapt›¤› ülkenin Türkiye olmas›ndan da anlafl›lmaktad›r. Türkiye Truman Doktrini ve Mars-

5. Ünite - Demokrat Parti Dönemi Türk D›fl Politikas› (1950-1960) 139 hall Plan›’yla birlikte almaya bafllad›¤› askerî ve ekonomik yard›mlar› NATO’ya girmesiyle daha da artt›rm›flt›r. Türkiye, Sovyetler Birli¤i’ne karfl› oluflturulan Bat› Bloku içerisinde yer almas› kapsam›nda ABD ve NATO ile bir dizi askeri/stratejik ve ekonomik anlaflmaya imza atm›flt›r. Bunlar›n en önemlilerinden biri 7 Ocak 1952’de ABD ile imzalanan ABD ile Türkiye Aras›nda Karfl›l›kl› Güvenli¤e ‹liflkin Anlaflma’d›r. Bu anlaflma, temelde Türkiye- ABD iliflkilerinin ana hatlar›n› belirlemek üzere imzalanm›flt›r. 25 A¤ustos 1952’de imzalanan NATO Kuvvetler Statüsü Antlaflmas› bir di¤er önemli anlaflmad›r. Bu anlaflma, ABD askerlerinin NATO üyesi ülkelerdeki statülerine yönelik yap›lm›fl, her NATO üyesi ülke gibi Türkiye de bu anlaflmaya taraf olmufltur. Türkiye ile ABD aras›nda yap›lan en etkili ve uzun y›llar tart›flmalar› devam edecek olan anlaflma 23 Haziran 1954 tarihli askerî Tesisler Anlaflmas›’d›r. Bu anlaflmayla Türkiye, aralar›nda ‹ncirlik Üssü’nün de bulundu¤u baz› topraklar›n› ABD’ye askerî amaçl› kullanma izni vermifltir. Sovyetler Birli¤i’nin Orta Do¤u üzerindeki etkilerinin yo¤un yafland›¤› dönem olan 1957-1959 döneminde Türkiye ile ABD aras›nda imzalanan 5 Mart 1959 tarihli Türk-Amerikan Güvenlik ve ‹fl birli¤i Anlaflmas›’yla da ABD, Türkiye’ye bir sald›r› olmas› durumunda ve ülkenin talebi üzerine askerî müdahalede bulunaca¤›n› ilan ederek Sovyetler Birli- ¤i’nin bask›s›na yönelik yeni bir giriflimde bulunmufltur (Sönmezo¤lu, 2006:51-55). DEMOKRAT PART‹ DÖNEM‹’NDE TÜRK‹YE’N‹N BALKANLAR POL‹T‹KASI A MAÇ 3 Demokrat Parti Dönemi’nde Türkiye’nin Balkanlar politikas›n›n ayr›nt›lar›n› irdeleyebilmek. Balkanlar’daki Genel Durum II. Dünya Savafl› sonras› ortaya ç›kan bloklaflma sonucu Balkanlarda Sovyetler Birli¤i’nin belirgin bir etkisi ortaya ç›km›flt›r. Bu dönemde birçok Balkan ülkesinde komünist partiler iktidara gelmifl ve bu durum Balkan ülkelerini Sovyetler Birli- ¤i’nin yer ald›¤› bloka yak›nlaflt›rm›flt›r. Türkiye ve Yunanistan gibi Bat› ittifak› içinde yer alan ülkelerin d›fl›nda çok önemli bir bölümü SSCB yan›nda yer alan ülkelerin varl›¤›, bölgede ikili iliflkilerden çok bir blok siyasetinin yürütülmesine neden olmufltur. Ne var ki bölgedeki baz› ülkelerin Sovyetler Birli¤i ve di¤er baflka Balkan ülkeleri ile sorunlar yaflamas› onlar› bir yandan Bat› Bloku’na yak›nlaflt›r›rken bir yandan da Türkiye ile iliflkiler kurmalar›na yol açm›flt›r. 1950’li y›llarda Türkiye, Karadeniz’i çevreleyen Sovyet etkisini kendi güvenli¤i aç›s›ndan büyük bir tehdit olarak görüyordu. Ancak Yugoslavya’n›n Sovyetler Birli¤i ile iliflkilerinin bozulmas›, ayr›ca Yunanistan’daki iç savafl› komünist gerillalara karfl› Bat› yanl›lar›n›n kazanmas›, bütün Bat› ittifak› gibi Türkiye’yi de rahatlatm›flt›r. Bu geliflmeler, Türkiye’nin as›l büyük endiflesi olan Balkanlarda bir Sosyalist- Slav Bloku (Sönmezo¤lu, 2006:89) çabalar›n› da ortadan kald›rm›flt›r. Türkiye, Yunanistan ve Yugoslavya’y› birbirine yak›nlaflt›ran yaln›zca bu ülkelerin Balkanlardaki Bulgaristan, Macaristan, Makedonya ve Romanya gibi di¤er ülkelerle yaflad›¤› birebir sorunlar olmam›flt›r. ABD ve NATO aç›s›ndan bak›ld›¤›nda bu üç ülkenin konumu Sovyetler Birli¤i’ne karfl› stratejik bir önemde görülmüfltür. Keza Yunanistan ve Türkiye’nin üzerinde bulundu¤u çizgide Yugoslavya merkez bir noktada bulunmaktayd› ve özellikle ABD, bu ülkenin Bat› Bloku’na kat›lmas›- n› oldukça önemli buluyordu. Bu nedenle de bu üç ülkenin birbirlerine ve ABD’ye yak›n durmalar› gerekmekteydi.

Toraks Bülteni - Aralık 2012
EKOIQ
info@insamer.com
SON 20 YILDA LYS EDEBİYATTA SORULAN TÜRK EDEBİYATI ESERLERİ (1)
1 Demokrasi Cumhurbaşkanı Barack edemeyeceğini korunmadığına
bastırkusva
bastırkusva
Yuval Noah Harari - Homo Deus Yarının Kısa Bir Tarihi (1)
Norman Davies - Avrupa Tarihi
İKİNCİ DÜNYA SAVAŞI VE TÜRK DÜNYASI
46 Şebgiran'dan Dökülenler
Pharmetic Sağlık Yaz Sayı 33
TÜRKIYE-ABD İLIŞKILERI VE YENI ABD YÖNETIMI
‘UMUT VAR BiZ VARIZ'
Pharmetic Sağlık - 33
TUZAK
bastırkusva
Tanrıların Arabaları
ortakmiras_24112017
HPlus_03
ANADOLU
info@insamer.com
MYSKILIFE 8.SAYI
Medikal Mayıs 2018
ULUSLARARASI AF ÖRGÜTÜ
kesin tasarım
I CİLT
türk dış politikası
BİRLİKTE TÜRK MİLLETİYİZ
İLİŞKİLERİ