1 01 Het gevecht om het publieke domein - Bureau Beke

beke.nl

1 01 Het gevecht om het publieke domein - Bureau Beke

Justitiële verkenningen, jrg. 27, nr. 1, 2001 12

Ten derde liggen de grenzen tussen wat we publiek en privé noemen

niet vast, al was het maar omdat beide domeinen zelf geen absolute betekenis

hebben. Dertig jaar geleden hoefde een roker zich zelden af te

vragen of zijn gewoonte door andere aanwezigen wel werd gewaardeerd,

terwijl hij tegenwoordig op veel plekken niet meer mag roken of daarvoor

op zijn minst toestemming moet vragen. Op grond daarvan kunnen

we concluderen dat het mogelijk is in een publieke ruimte de privésfeer

van anderen (iemands rookgedrag bijvoorbeeld) te beïnvloeden en zelfs

te beperken. Meer in het algemeen kan men zeggen dat, vergeleken met

vroeger, zowel publieke ruimte als privésfeer transparanter zijn geworden

ten opzichte van elkaar. We laten meer buitenwereld toe in onze

privéwereld, maar nemen tegelijkertijd onze privésfeer mee naar de publieke

ruimte. De winst van die transparantie ligt misschien in een toename

van de persoonlijke vrijheid of beter keuzemogelijkheden. De prijs

is echter dat we elkaar vaker last bezorgen.

Ten vierde wil ik de term overlast reserveren voor gedragingen die in

het directe contact tussen mensen, in hun eigen leefomgeving, ontstaan.

Overlast kan in brede zin ook betrekking hebben op zaken die buiten dat

directe contact liggen, en zich onttrekken aan de directe invloedssfeer

van individuen, zoals bijvoorbeeld geluidsoverlast van een vliegveld of

stankoverlast van vervuilende industrie. Hoewel deze zaken het dagelijkse

leven van mensen behoorlijk kunnen vergallen, zullen ze in de rest

van het betoog geen rol spelen. Het gaat mij nadrukkelijk om overlast die

tussen mensen speelt en daar in principe ook aangepakt moet worden.

De ‘lastgever’ en de ‘belaste’ zouden idealiter hun probleem samen, in

overleg, op moeten kunnen lossen, zoals bijvoorbeeld de Postbus 51 reclame

van Sire (Stichting Ideële Reclame) over roken – samen komen we

er wel uit – ook suggereert. Dat dit vaak een illusie is, zal duidelijk zijn en

draagt in feite bij aan de ervaring van overlast.

Op grond van deze kanttekeningen zou men kunnen stellen dat overlast

daar ontstaat waar mensen hun handelen niet meer op last en ruggespraak

van de gemeenschap waarvan ze deel uitmaken doen. Lastgever

en belaste bevinden zich in een (sociaal) vacuüm waarin niet voor alle

partijen duidelijk is of overeenstemming bestaat over wat geoorloofd gedrag

is.

Persoon en omgeving

Enigszins versimpeld kan overlast worden opgevat als een frictie tussen

(belaste) perso(o)n(en) en een (belastende) omgeving of andersom. De

gespannen of verstoorde relatie tussen het individu en zijn omgeving kan

begrepen worden in termen van de beroemde vergelijking van Kurt LewinB=f(PxE),

waarin gedrag (B) als een functie (f) van persoon (P) en

omgeving (E) wordt gezien. Lewin (1951) probeerde in zijn field theory

tot uitdrukking te brengen dat individu en omgeving nooit los van elkaar

More magazines by this user
Similar magazines