1 01 Het gevecht om het publieke domein - Bureau Beke

beke.nl

1 01 Het gevecht om het publieke domein - Bureau Beke

Justitiële verkenningen, jrg. 27, nr. 1, 2001 26

museumbezoekers, maar ook voor druggebruikers en voetbalvandalen.

Het derde aspect heeft betrekking op het feit dat steden plaatsen zijn

waar concentraties van mensen te vinden zijn die in economische

achterstandssituaties verkeren. In dergelijke buurten en wijken is de geregistreerde

criminaliteit vaak hoger dan op andere plaatsen en dat worden

dan plekken die mensen gaan mijden.

Openbaarheid en stedelijkheid

De Duitse stadssocioloog Hans-Paul Bahrdt (1961) heeft stedelijke openbaarheid

ooit getypeerd als een sfeer van ‘onvolledige integratie’. Het

idee – dat overigens door meer stads- en cultuursociologen naar voren is

gebracht – is dat steden plaatsen zijn waar mensen voortdurend in situaties

verkeren waarin zij geconfronteerd worden met mensen die zij niet

persoonlijk kennen. Als er in zulke situatie al sprake is van ontmoetingen,

van interactie, dan heeft die altijd een partieel karakter: een klant

koopt iets in een winkel, een patiënt bezoekt een specialist in een ziekenhuis,

een bezoeker koopt een kaartje voor een museum en een catalogus

voor een expositie, mensen zitten in hetzelfde café enzovoort. Richard

Sennett (1978) heeft erop gewezen dat wanneer het verkeren met vreemden

een dominante trek wordt als gevolg van verstedelijking, er specifieke

omgangsvormen tot onwikkeling komen die als civility getypeerd

kunnen worden. In plaats dat mensen vreemden met argwaan, vijandigheid

en mogelijk gewelddadigheid tegemoet treden, hebben zij gedrag

ontwikkeld waarmee de omgang met vreemden een routine is geworden.

Die civility betreft vooral allerlei vormen van gestileerd gedrag, waarbij

mensen rollen spelen. Dat repertoire aan rolgedrag is essentieel om een

stedelijke samenleving te kunnen laten functioneren, betoogt ook

Bahrdt.

Maar behalve dat verstedelijking tot ‘civility’ heeft geleid, hebben stedelingen

ook, en daar hebben Bahrdt en Sennett veel minder oog voor,

een habitus ontwikkeld die het mogelijk maakt onaangename confrontaties

te vermijden. Langdurig verblijf in een stad maakt mensen street

wise. Er wordt zo min mogelijk aanleiding gegeven tot ongewild contact:

niemand aankijken, maar iedereen zien. Personal space wordt op allerlei

ingenieuze manieren beschermd in trams, bussen, wachtrijen, zalen en

op trottoirs, bankjes en pleinen (Goffman, 1971). Degene die deze kunst

niet voldoende beheerst, kan, naast andere ongemakken, te maken krijgen

met vormen van criminaliteit. Veel bezoekers aan steden vallen door

hun gebrek aan specifieke lokale kennis en vaak ook aan vaardigheden

om te opereren in grootstedelijke openbare ruimten, relatief gemakkelijk

ten prooi aan vormen van kleine criminaliteit. En omdat steden steeds

belangrijker zijn geworden als recreatieve en toeristische bestemmingen,

is op bezoekers en toeristen gerichte criminaliteit toegenomen. De moderne

toerist wapent zich door zo min mogelijk op een toerist te lijken en

karakteristiek toeristengedrag, zoals bijvoorbeeld het raadplegen van

More magazines by this user
Similar magazines